سوال

آیا بیمارانی که تنها دو دوز واکسن هپاتیت B دریافت کرده اند نیاز به دوز یاد آور دارند؟

کمیته مشورتی ایمن سازی (ACIP)،به تازگی توصیه نموده افرادی که واکسیناسیون سه دوزی علیه ویروس هپاتیت HBVرا کامل نکرده اند،باید دوز فراموش شده را دریافت کنند،یعنی لزومی به دریافت مجدد هر سه دوز نیست.با این حال ،شواهد نشان میدهد دریافت دو دوز از واکسن میتواند ایمنی سرمی کافی را برای بزرگسالان جوان و سالم فراهم کند.

از آنجا که نشان داده شده واکسیناسیون سه دوزی باعث محافظت در 100%-90% بزرگسالان میشود،این روش پذیرش گسترده ای یافته و هم اکنون روش استاندارد بالینی به شمار می آید.با این حال انحراف از شیوه واکسیناسیون سه دوزی ممکن است بزرگسالان جوان و سالم را در معرض عفونت (HBV) قرار ندهد.

شواهدی برای روش واکسیناسیون با دو دوز

از زمانی که مصرف واکسن های نوترکیب (HBV) که هم اکنون مورد استفاده اند گسترش یافت،مطالعات نشان دادند که شیوه واکسیناسیون دو دوزی،اگر باعث ایمنی سرمی بهتر از روش سه دوزی نشود،حداقل در نوجوانان و بزرگسالان سالم و جوان ،ایمنی سرمی برابر روش سه دوزی  ایجاد میکند.با این حال چون این مطالعات در گروه ناجوانان و بزرگسالان جوان و سالم انجام گرفته بود،ممکن است نتایج آن قابل تعمیم به سایر گروه ها نباشد؛مطالعات نشان میدهد که روش سه دوزی بهترین روش برای افراد بالای 40سال  است.علاوه براین توصیه میشود برای افرادی مانند کارکنان سلامت ،افراد با بیماری کبدی مزمن،دیابت شیرین،بیماری کلیوی مرحله پایانی که همودیالیز میشوند،افرادی که شرکای جنسی متعدد دارند و مردان همجنس باز که در خطر بالای ابتلا به (HBV) هستند،روش سه دوزی رعایت شود.

اثر فاصله طولانی بین دوز ها

اگر چه مطالعاتی که در بالا ذکر شد بر روش دو دوزی با یک فاصله شش ماهه متمرکز بودند،فواصل بیشتر بین دوز ها ایمنی سرمی را مختل نمیکند و در بعضی موارد حتی مفید نیز هست.هرون و همکارانش نشان دادند که روش دو دوزی با یک فاصله 12ماهه،ایمنی سرمی موثری در حد روش استاندارد سه دوزی یا روش دو دوزی با فاصله ی شش ماهه ایجاد میکند.علاوه بر این مطالعات انجام شده بر روی انحراف از روش سه دوزی نشان داده که فواصل بیش از یک سال،ایمنی سرمی را مختل نمیکند.ایمنی سرمی نه تنها ممکن است در فاصله 5-10سال قبل از آخرین دوز باقی بماند،بلکه حد نهایی آنتی بادی ها با افزایش زمان بین دوزها،افزایش میابد.

بااین حال،اگرچه افزایش فاصله بین دوزها ممکن است بعد از دریافت آخرین دوز سودمند باشد،به تاخیر انداختن دوزها ممکن است بیمار را بدون محافظت باقی بگذارد.در واقع برای برخی از جمعیت های پر خطر مانند افرادی که به تازگی در معرض (HBV) بوده اند و کسانی که به مناطق با شیوع بالا مسافرت میکنند،روش جایگزین برنامه واکسیناسیون سه دوزی و حتی چهار دوزی با فواصل کوتاه تر بین دوزها،وجود دارد.بنابراین در سطح جهانی،توصیه به افزایش فاصله بین دوزها ممکن است مناسب نباشد.

ایمنی سرمی و محافظت علیه عفونت

نگرانی های بجایی در مورد سطح نهایی آنتی بادی که با روش واکسیناسیون دو دوزی حاصل میشود وجود دارد.ازآنجا که سطح آنتی بادی علیه (HBV) در طول زمان کاهش میابد،سطوح نهایی پایین تر آنتی بادی از لحاظ نظری باعث افزایش خطر از دست دادن ایمنی سرمی میشود.علاوه براین شواهد نشان میدهند ایمنی خاطر بیش از زمان حضور سطح ایمنی سرمی آنتی بادی طول میکشد؛این نکته نشان دهنده آن است که ایمنی واقعی بر علیه یک عفونت قابل توجه لزوما با ایمنی سرمی ارتباط ندارد و حتی ممکن است بیش از آن طول بکشد این قضیه ممکن است با دوره کمون طولانی (HBV) ارتباط داشته باشد که به سلولهای خاطره اجازه میدهد زمان کافی برای ایجاد یک پاسخ ایمنی موثر را داشته باشد.

آزمون های پس از واکسیناسیون و دوزهای اضافه

بعد از تجویز آخرین دوز،عاقلانه به نظر میرسد که هر از چند گاهی برای تایید ایمنی سرمی،سطح آنتی بادی اندازه گیری شود.در مواردی که دانستن شرایط ایمنی بیمار بر تصمیم گیری های بعدی تاثیر میگذارد،باید ایمنی سرمی ثبت شود.همان گونه که مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری های ایالات متحده توصیه نموده،کارکنان سلامت،بیمارانی که همودیالیز میشوند،بیماران با ضعف سیستم ایمنی و شرکای جنسی افرادی که به عفونت (HBV) مبتلا هستند باید 1-2ماه پس از تکمیل واکسیناسیون سه دوزی ،سطح آنتی بادی شان آزمون شود.

بیمارانی که همودیالیز میشوند به تایید سالیانه ایمنی سرمی نیاز دارند و در موارد نیاز باید دوز یادآور دریافت کنند.هزینه انجام آزمون بعد از واکسیناسیون حدودا به اندازه یک دوز مجدد واکسن (HBV) است.بنابراین اگر انجام این آزمون به علت فراموش کردن یک دوز واکسن است،ممکن است به صرفه تر باشد که دوز فراموش شده تجویز شود.


تیم تحقیق و توسعه آزمایشگاه پاتوبیولوژی و مولکولی دکتر قلی زاده-دکتر اسفندی

شماره تماس:

۰۲۱-۳۶۲۵۳۶۹۸

۰۲۱-۳۶۲۵۰۴۶۳